ปีนี้ 2020 แล้ว หลายคนคิดว่าเรื่องของการเหยียดชาติพันธุ์ สีผิว เพศ หรืออะไรต่างๆ ภายนอกที่ควบคุมไม่ได้ มันจะหมดไปนานแล้ว แต่หากมองจากเหตุการณ์ไวรัสโคโรนาแพร่ระบาด เราจะเห็นว่า เรื่อง ‘เหยียดๆ’ พวกนี้ ยังฝังอยู่ในรากลึกของจิตใจมนุษย์ โดยเฉพาะเมื่อมี ‘ไวรัส’ กับ ‘การสวมใส่หน้ากากอนามัย’ เข้ามาเป็นตัวกระตุ้น

ภาพคนแอฟริกันผิวดำที่เทินธนบัตรไว้บนหัว เป็นสัญลักษณ์ที่สะท้อนทั้งเรื่องชนชั้นทางสังคมและอำนาจของเงินตรา

เรามาชมนิทรรศการศิลปะครั้งนี้เพียงไม่กี่วันก่อนที่ Museum of Contemporary Art Australia เมืองซิดนีย์ ออสเตรเลีย จะปิดทำการเพราะเรื่องของไวรัส เป็นโชคดีของเราที่ได้มีโอกาสมาดู 22nd Biennale of Sydney: NIRIN เทศกาลศิลปะร่วมสมัยที่โด่งดังที่สุดงานหนึ่งของออสเตรเลีย โดยปีนี้มีจัดแสดงผลงานของศิลปินกว่า 33 คน ช่วงวันที่ 14 มีนาคม – 8 มิถุนายน 2020 และแน่นอนว่าภาพถ่ายขาวดำที่คุณกำลังได้ชมอยู่นี้คืองานของ 1 ใน 33 ศิลปินนั้น ผู้มีชื่อว่า Zanele Muholi

Zanele Muholi ศิลปินจากแอฟริกาใต้ เป็นทั้งช่างภาพและนักเคลื่อนไหวทางสังคม งานทั้ง 3 ชุดที่นำมาจัดแสดงในครั้งนี้นำเสนอเรื่องเชื้อชาติ เพศ และเซ็กซ์ ได้แก่ Somnyama Ngonyama, Hail the Dark Lioness; Faces and Phases; and Brave Beauties

ที่ชั้น 3 ของ Museum of Contemporary Art Australia งานชุดนี้เรียกความสนใจของเราได้มาก เพราะมันมีแค่สองสี นอกจากเป็นภาพขาวดำแล้ว คนในภาพก็เป็นผิวดำแอฟริกันทั้งหมด แต่มันกลับทำให้เราเห็นโครงสร้าง องค์ประกอบของภาพชัดเจนขึ้น เพราะไม่มีสีสันมาดึงความสนใจ และ Shape ที่ชัดนั้นก็ทำให้เราเห็นความงามของผมหยิกเป็นฝอย ผิวดำเข้ม ดวงตาที่กลมโตแม้จะดูเศร้า ริมฝีปากที่ใหญ่หนา ซึ่งมันช่างตรงข้ามกับนิยามความงามของคนในยุคใหม่นี่ซะเหลือเกิน

เรายิ่งสนใจมากขึ้นเมื่อรู้ว่าคนในภาพเป็นกลุ่มเกย์ เลสเบี้ยน ทอม ดี้ หญิงข้ามเพศ เพราะคำถามแรกที่ผุดขึ้นมาในหัวคือ เป็นชนชาติแอฟริกันก็มักถูกมองจากสังคมโลกว่าเป็นดินแดนที่ล้าหลัง เต็มไปด้วยโรคระบาด เต็มไปด้วยสงคราม และสุขอนามัยที่ไม่มีมาตรฐาน สังคมเศรษฐกิจที่ไม่พัฒนาอยู่แล้ว แต่เมื่อยิ่งเป็นกลุ่ม LGBTQ เราคิดว่าความยากในการใช้ชีวิตน่าจะคูณสอง จากการถูกเหยียด ถูกกีดกันจากสังคม ไม่ว่าพวกเขาจะไปอยู่ตรงไหนของโลก

Brave Beauties เป็นเรื่องของผู้หญิงข้ามเพศ ซึ่งเป็นไอเดียที่ทำขึ้นตอนปี 2014 เป็นปีครบรอบ 20 ปีของประชาธิปไตยในแอฟริกาใต้ คนที่อยู่ในภาพถ่ายพวกนี้มาจากหลากหลายพื้นที่ของแอฟริกาแต่ส่วนใหญ่จะชนะการประกวดความงาม การประกวดพวกนี้มันเป็นเหมือนเวย์นึงในการสร้างการรับรู้หรือ awareness ในเรื่องของประวัติศาสตร์และประสบการณ์ของกลุ่ม LGBTQI ผ่านกิจกรรมทางวัฒนธรรม ไม่ว่าจะเป็นดนตรีหรือการเต้นรำ

Faces and Phases เป็นผลงานชุดที่ระลึกถึงหรือเฉลิมฉลองเลสเบี้ยนและทรานส์เจนเดอร์ผิวสี เขาทำโปรเจ็กต์นี้ในปี 2006 ภาพพอร์เทรตเหล่านี้ก็จะมีผู้คนหลากหลายอายุ แบคกราวด์ ชุดภาพเหล่านี้นำเสนอ powerful statement เกี่ยวกับความเหมือนและความต่างที่มีอยู่ในเผ่าพันธุ์มนุษย์

Somnyama Ngonyama เป็น self-portraits ถ่ายในหลายประเทศและเมืองที่ Muholi เดินทางไป โดยใช้หลากหลาย material ที่เชื่อมโยงกับแต่ละสถานที่ เพื่อสะท้อนการเดินทางในฐานะคนผิวดำคนหนึ่ง และการตอบรับในเรื่องของชาติพันธุ์ในสังคมโลกปัจจุบัน “ฉันผลิตงานภาพถ่ายชุดนี้เพื่อส่งเสริมให้ผู้คนกล้าพอที่จะครอบครองพื้นที่ กล้าพอที่จะสร้างสรรค์โดยไม่กลัวการถูกประนามหรือสบประมาท สอนผู้คนเกี่ยวกับประวัติศาสตร์ของเรา และคิดใหม่ว่าประวัติศาสตร์นั่นเป็นเรื่องเกี่ยวกับอะไร สอนให้ผู้คนใช้เครื่องมือทางศิลปะอย่างกล้องถ่ายรูปเป็นเหมือนอาวุธที่จะต่อสู้กลับไป”

สุดท้ายแล้วมนุษย์เราก็มีทั้งความเหมือนและความต่างปะปนอยู่ในทุกรายละเอียด ซึ่งอย่างไรเราทุกคนก็ยังต้องใช้ชีวิตอยู่ร่วมกัน ยิ่งทุกวันนี้หลายอย่างเชื่อมต่อเข้าด้วยกันจนเกือบจะผสมกลมกลืนกันไปหมดแล้ว การมานั่งแยกว่าใครผิวสีอะไร เพศไหน ชาติกำเนิดมาจากที่ใด นั้นดูจะไม่มีประโยชน์อะไรเลย เหมือนที่ไวรัสก็รู้จักเราแค่ในฐานะ ‘มนุษย์’

Zanele Muholi เป็น 1 ใน 33 ศิลปิน ที่จัดแสดงผลงานในเทศกาล 22nd Biennale of Sydney: NIRIN ที่ Museum of Contemporary Art Australia ตั้งแต่วันที่ 14 มีนาคม – 8 มิถุนายน 2020

Avatar
อัญวรรณ ทองบุญรอด นักเขียน/นักดนตรี เจ้าของผลงานหนังสือ 'เวียนนา ลาทีโด' นอกจากเล่นเชลโลแล้ว ยังชอบออกเดินทางคนเดียวอยู่เสมอๆ มิวเซียม ตลาดของเก่า ร้านกาแฟ และเมืองที่มีกลิ่นอายวัฒนธรรมเก่าแก่คือสถานที่ที่เธอชอบไป

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here